Het Ego

De destructieve werking van het ego op de mentale en fysieke gezondheid.

Samenvatting
Onderstaand leest u wat het begrip ego inhoud en welke factoren meespelen om het ego te laten groeien. Ook leest u hoe een groeiend ego onbewust leidt tot een emotionele uitsluiting van andere mensen. Daarmee ondermijnt het ego de verbondenheid in en draagkracht van relaties, gezinnen, families, organisaties en de samenleving. Een groter ego draagt sterk bij aan een grotere emotionele eenzaamheid. Op den duur leidt emotionele eenzaamheid tot (vaak) onbegrepen mentale, maar vooral ook fysieke klachten.

Wat is het ego en wat is het niet
De term ego wordt in de spreektaal vaak gebruikt als een verwijzing naar iemand die hebberig is en bijvoorbeeld alles voor zichzelf opeist. Als iemand sterk op zichzelf is gericht, zich als een afgescheiden identiteit voelt, dan wordt zo iemand egocentrisch genoemd. Bij zelfzucht spreekt men van egoïsme. Toch ligt er ook nog een diepere betekenis in het woord ego. De term wordt in de psychologie geïntroduceerd door de Duitse psychologen Sigmund Freud en Jung. Die laatste stelt dat er een onderscheid is tussen het ego en “het Zelf“. Ook uit de boeddhistische filosofie wordt er weer een andere betekenis gegeven aan het ego. Graag wil ik in dit artikel verduidelijken: dat ieder mens iets heeft wat je het ego zou kunnen noemen, wat het ego met zijn ‘drager’ doet en hoe het ego een destructieve invloed kan hebben op zowel onze mentale als onze fysieke gezondheid.

Hoe het ego groeit en steeds sterker word
Telkens wanneer je handelt op een manier om te voorkomen dat je gekwetst wordt, dan handel je vanuit je ego. Hiermee voedt je het ego onbewust en maak je zijn invloed binnen je bewustzijn steeds sterker. Je ego is te vergelijken met een soort beschermingsschild. Je ego zorgt ervoor dat je niet zo hard gekwetst wordt, maar tegelijkertijd jezelf verstopt en je echte ik niet laat zien. Je laat wel iets zien, maar je verbergt je ware ik. Dat ‘iets’ is je ego. Je ego zorgt ervoor, dat je steeds vaker en steeds meer ‘iemand anders’ laat zien. Iemand anders, dan wie je echt van binnen bent. Anders dan hoe je, je van binnen voelt. Voor je zelfbeeld werkt het ego zeer verwarren. Want wie ben je nu echt, diegene die je laat zien, of diegene die je vanbinnen voelt? Een sterk ego, maakt het steeds moeilijker om contact te maken met jezelf, je eigen emoties en je eigen identiteit. Op het moment dat je steeds meer (of continu) bezig bent om je eigen status te beschermen, is het onmogelijk om een diepere emotionele verbinding te leggen met een ander. Je beschermingsschild is dan ‘te dik’ om echt emotioneel contact te laten plaatsvinden. Je kunt geen contact meer maken, want je bent je aan het verstoppen immers.

Wat is eenzaamheid en hoe ziet het eruit
Er zijn 2 soorten van eenzaam zijn:
– Sociaal eenzaam: We spreken van sociale eenzaamheid als je minder contact met andere mensen hebt dan je wenst. Het sociale netwerk schiet tekort.
– Emotioneel eenzaam: Als iemand weliswaar veel mensen om zich heen heeft, maar zich eenzaam voelt door het ontbreken van een hechte, emotionele band met anderen, spreken we van emotionele eenzaamheid. De kwaliteit van je contacten is dan minder dan je wenst. De soort relatie die je mist in je leven bepaalt dus wat voor een soort eenzaamheid je voelt.

Een te groot ego leidt tot emotionele eenzaamheid
Mensen met een hoge statusgevoeligheid of mensen die bang zijn om gekwetst te worden ontwikkelen een groot ego. Het ego creëert afstand (als bescherming) met andere mensen. Vaak ontstaat dit, doordat mensen eerder zijn gekwetst door anderen. Het gevolg hiervan is dat ze niet meer in staat zijn zich te binden met anderen en uiteindelijk eindigen in een vacuüm van emotionele eenzaamheid. Even ter verduidelijking: Dit is een, voor de buitenwereld, onzichtbare vorm van eenzaamheid en niet persé een fysieke of sociale vorm van eenzaamheid. Iemand die alleen is hoeft in principe niet emotioneel eenzaam te zijn en iemand die omgeven is door talloze mensen kan heel goed emotioneel eenzaam zijn. Verder stimuleert een sterk ego dat je anderen kwetst. Dit gebeurt echter uit een motief van zelfbescherming om zelf niet gekwetst te worden en om emotioneel een veilige afstand te creëren. Het sterke ego zoekt continu naar middelen om anderen op afstand te houden en anderen onmachtig te maken, puur uit zelfbescherming. Let op het destructieve sneeuwbaleffect: Het ene slachtoffer dat emotioneel beschadigd is, creëert het andere slachtoffer. Het afschermen van je emotionele kant, je kwetsbaarheid, zorgt ervoor dat je mensen onbewust niet meer kunt toelaten tot wie je eigenlijk diep van binnen bent. De beschermlaag werkt namelijk als een blokkade naar 2 kanten toe. Een sterk ego leidt daarmee tot een grotere emotionele afsluiting en eenzaamheid. Wanneer iemand heel kwetsend is en zich veelvuldig kwetsend uitlaat, weet dan dat deze persoon:
– vroeger een keer slachtoffer is geweest, zich enorm gekwetst voelt, dit niet heeft verwerkt en dit waarschijnlijk voor jou en zichzelf ontkent en ergens diep in het onderbewuste heeft weggestopt;
– een pantser heeft ontwikkeld en afstand heeft gecreëerd tot zijn eigen ik, weinig contact en begrip heeft voor zijn eigen emoties en die van de ander;
– emotioneel zeer eenzaam is;
– niet weet hoe hij hulp kan vragen voor zijn eenzaamheid en gekwetstheid.

Verband tussen het ego en emotionele eenzaamheid 
De relatie tussen het ego en het gevoel van emotionele verbondenheid of emotionele eenzaamheid kan met behulp van onderstaande figuur worden verduidelijkt. Zoals in situatie 2 is te zien vormt het ego een soort van beschermingslaag (een emotionele buffer) om onze diepere ik heen. Deze buffer zorgt ervoor dat het emotionele (het kwetsbare) deel van onszelf op afstand blijft van het emotionele deel van de ander. Hierdoor is een emotionele binding zeer lastig en vrijwel onmogelijk. Verder is te zien dat het ego kan verschillen in grootte. Des te groter het ego, des te kleiner de mogelijkheid voor emotionele verbondenheid en des te groter de emotionele eenzaamheid. Soms kan het ego (of de invloed van het ego) onzichtbaar zijn voor de persoon zelf (aangegeven met een witte ‘transparante’ buffer). Soms kan het ego wel bewust worden beleefd door de persoon, maar weet diegene niet hoe het ego kan worden ontmanteld of ziet daar de noodzaak (nog) niet toe. Dit wordt aangegeven met een licht of donkergekleurde buffer.

Egobestandplaatje

In situatie 1 is zijn de mogelijkheden tot emotionele verbondenheid ruimschoots aanwezig en in situatie 2 is emotionele verbondenheid veel zeldzamer en de mogelijkheden daartoe zijn zeer beperkt. In situatie 2 zal veel meer sprake zijn van emotionele eenzaamheid en de destructieve mentale en fysieke gevolgen daarvan. Relaties (huwelijken), gezinnen, families, bedrijven, organisaties, culturen of samenlevingen, waarbinnen vaak gekwetst (als machtsmiddel) wordt of waarbinnen de persoonlijke status (het ego) of de persoonlijke vrijheid (voeding van het ego) een belangrijke rol speelt zullen meer vergelijking tonen met situatie 2. In deze situatie is emotionele verbinding moeilijk te creëren. Relaties, gezinnen, families, bedrijven, organisaties, culturen of samenlevingen waarbinnen mensen zich kwetsbaar durven op te stellen en waarbij de persoonlijke status (het ego) en de persoonlijke vrijheid (voeding van het ego) een minder belangrijke rol spelen zullen meer vergelijking tonen met situatie 1. In deze situatie is het gemakkelijker om emotionele verbinding te creëren.

Hoe ziet jouw gezin, jouw familie, jouw afdeling, jouw bedrijf, jouw sportteam of jouw dorp of stad eruit? Ziet jouw situatie eruit als een ‘gemaskerd bal’ (situatie 2) of zijn de mensen in je omgeving ‘puur natuur’ en durven ze zich kwetsbaar op te stellen (situatie 1). En nog een stapje dichterbij. Met welke figuur in de tekening zou je, jezelf vergelijken?

De mentale gevolgen van eenzaam voelen
Je eenzaam voelen kan uiteraard emotionele gevolgen hebben. Het meest duidelijke verband is te vinden tussen eenzaamheid en het ervaren van depressieve klachten. Deze klachten komen namelijk vaker voor bij mensen die eenzaam zijn dan bij mensen die dat niet zijn. Zo’n depressie ontstaat gedurende een langere tijd en kan langere tijd onbewust aanwezig zijn en verborgen blijven.

De destructieve fysieke gevolgen van eenzaamheid
Verschillende onderzoeken waaronder (Jaremka et al., 2012)
hebben het effect van eenzaamheid op ons lichaam proberen te achterhalen. Daar is het volgende uit gebleken:
1. Het immuunsysteem: eenzaamheid lijkt de activiteit van killer cells in je lichaam te verminderen. Killer cells zijn immuuncellen in je lymfesysteem die voornamelijk vechten tegen het ontstaan van tumoren en kankercellen. Ze stoppen de ontwikkeling en verspreiding van tumoren
2. Stress: eenzaamheid lijkt gepaard te gaan met een hoog stressniveau. Het stresshormoon cortisol bleek in grotere mate te worden teruggevonden in personen die zich eenzaam voelen.
3. Alzheimer: onderzoek heeft aangetoond dat eenzaamheid de kans op Alzheimer wellicht vergroot. Eenzame ouderen leken wel meer dan twee keer zo’n groot risico te lopen op Alzheimer.

Verandering en bewustwording is nodig
Voorkom onnodige mentale en fysieke gezondheidsklachten. Leer hoe jouw (directe) omgeving, jouw cultuur en jouw leven eruit ziet met betrekking tot emotionele verbinding. Wanneer er afstand is ontstaan tussen wie je daadwerkelijk bent en wie je naar buiten toe presenteert, dan is dit het gevolg van je ego. Leer om contact te maken met jezelf en leer je eigen emoties herkennen en te accepteren. Leer achter de camouflage te kijken van het ego en ontdek welke mogelijkheden er zijn in jouw situatie om emotionele verbinding te versterken met je omgeving.

Andere factoren die bijdragen aan een emotionele eenzaamheid
1. Gezondheid en je eenzaam voelen: Eenzaam voelen kan leid tot een verminderde gezondheid, maar een beperkte gezondheid kan er ook voor zorgen dat je je emotioneel en vooral sociaal eenzamer voelt, zo is uit onderzoek gebleken. Wanneer je meer moeite hebt met dagelijkse activiteiten, maakt dat de kans groter dat je je eenzaam gaat voelen. Dit geldt vooral voor ouderen. Heb je een relatie? Dan geldt ook dat de gezondheidsproblemen van je partner voor een eenzaam gevoel zorgt. Dat geldt dan vooral voor mannen; wanneer hun vrouw lichamelijke beperkingen heeft, gaan mannen zich meer eenzaam voelen.
2. Het averechtse effect van teveel contacten: Veel contacten en dus veel vrienden om je heen, het klinkt als de tegenpool van eenzaamheid. Toch is niets minder waar. Het is namelijk beter om goed contact met een aantal mensen te hebben, bijvoorbeeld met vier of vijf. Daarnaast is het natuurlijk wel goed om ook buren en kennissen zo nu en dan te spreken, maar intensief contact hoeft echt niet met alles en iedereen. Onderzoek heeft namelijk aangetoond dat de toegevoegde waarde van een extra sociale relatie afneemt naarmate je meer contacten hebt in je leven.
3. Persoonlijke kenmerken dragen bij aan je eenzaam voelen: Er is een aantal eigenschappen die een persoon eenzaam doet voelen. Je kunt daarbij denken aan een gebrek aan sociale vaardigheden, het hebben van weinig zelfvertrouwen, het hebben van sociale angst, neurotisch zijn, verlegen zijn of een erg introvert karakter hebben. Dit alles zorgt ervoor dat een persoon met deze eigenschappen minder makkelijk contacten onderhoudt, waardoor de kans op eenzaamheid groter wordt.