Overprikkeling van het zenuwstelsel

Hoe voelt overprikkeling?

 

Het komt voor dat iemand zich niet overprikkeld voelt, terwijl het lichaam wel alle signalen afgeeft van overprikkeling. Dit heeft voornamelijk te maken met het feit dat het onbewuste 200.000 maal zoveel prikkels verwerkt dan ons bewuste. Je neemt dus maar een heel klein gedeelte van je (over)prikkeling bewust waar. Het komt dus regelmatig voor dat mensen zichzelf niet overprikkelt vinden, maar dit wel zijn.

Onbewuste prikkels zijn de grootste factor van overprikkeling

Zoals een spier niet onbeperkt belast kan worden, zo kan ons zenuwstelsel ook niet onbeperkt belast worden met prikkels. Als de drempelwaardes (grenzen) van ons lichaam worden overschreden (of dreigen te worden overschreden) geeft ons lichaam eerst lichte signalen af en uiteindelijk symptomen (klachten) om ons (op tijd) bewust te maken van overbelasting.

 

Een verkeerslicht

Je kunt het overschrijden van je persoonlijke belastbaarheid vergelijken met een verkeerslicht.

  • Het is groen als de beker nog redelijk leeg is (zie onderstaande plaatje). Het lichaam geeft alleen lichte signalen af zoals: tijdelijke stijfheid, druk, tinteling.
  • Bij oranje, als de overprikkeling toeneemt, komen de eerste symptomen die iets dwingender zijn zoals: langere stijfheid, meer druk, irritatie, vermoeidheid.
  • Bij rood neemt de overprikkeling nog verder toe en ontstaan er nog dwingender symptomen, zoals: continue stijfheid, pijn, concentratieverlies, verlaagde prestatievermogen.

Je kunt deze opeenvolging van fases zien als een domino-effect. In de groen en oranje fase kun je nog makkelijk en effectief ingrijpen, maar na een gegeven punt verlies je steeds meer controle en is pijn niet meer te voorkomen. In het onderstaande plaatje kun je een aantal categorieën zien die prikkels geven aan het zenuwstelsel. Het plaatje geeft niet alle prikkels weer, maar geeft wel een indruk van de grote hoeveelheid ‘onbewuste’ prikkels die het zenuwstelsel verwerkt en hoe geleidelijk overprikkeling kan ontstaan.



Leren voelen en grenzen respecteren

Om deze signalen (groen en oranje) te herkennen moeten we stilstaan en leren voelen. De signalen van overprikkeling merk je namelijk niet op wanneer je bewustzijn (en je onbewuste) nog bezig is met een heleboel andere taken. Je kunt deze signalen door aandacht en oefening leren herkennen. Na het herkennen van signalen en grenzen kun je leren de grenzen ook te respecteren (zonder weerstand). Kanjer Fysiotherapie bied voor chronische klachten (chronische overprikkeling) therapie aan om beter met uzelf en uw klachten om te gaan.

Overprikkeling ontstaat voor iedereen weer door een andere cocktail van factoren. Omdat ieder mens weer anders is gevormd en met andere situaties te maken heeft is een herstelproces ook voor iedereen op maat. Je moet jezelf leren kennen en leren accepteren om overprikkeling in jouw situatie te voorkomen. Hieronder volgen een aantal voorbeelden vanuit elke categorie om je een betere indruk te geven.

 

Fysieke prikkels

Wanneer spieren (door continue overbelasting) steeds moeilijker automatisch kunnen ontspannen dan wordt de basisspanning van de spieren verhoogd. Deze verhoogde basisspanning leid dan weer tot meer overbelasting. Een verhoogde spierspanning leid tot meer druk op het zenuwstelsel segment. Doordat het lichaam opgedeeld is in verschillende zenuwsegmenten varieert de invloed van overbelaste spieren in verschillende delen. Gespannen kuiten bijvoorbeeld zijn daardoor minder van invloed op hoofdpijn als gespannen halsspieren.

 

Mentale prikkels

Je hebt voor je gevoel niet altijd invloed op welke taken je mentaal uitvoert. Zo kun je op het ene moment tijdens een vergadering zomaar zitten te denken aan het verjaardagsfeestje van je kind zonder dat je dat bewust doet en op een ander moment zit je ‘s nachts te piekeren over een conflict in de familie terwijl je eigenlijk wilde slapen. Toch kun je leren om je leven zo in te richten dat je meer sturingsmogelijkheden hebt. Als je bewust bent over waarom je bijna altijd automatisch aan het plannen of aan het piekeren bent kun je daar een positieve verandering in aanbrengen.

 

Sociale prikkels

Heel veel prikkels komen uit het contact met andere mensen. Contact met andere mensen leid eigenlijk automatisch tot spanningsvelden. Dit komt omdat iedereen weer andere belangen heeft en heel veel mensen hun recht willen halen. In het klein zie je dit al terug op het schoolplein. Daarom zie je dat mensen zich bij (chronische) overprikkeling zich vaak sociaal wat terug trekken, vaker een huisdier nemen en bijvoorbeeld eerder de natuur opzoeken.  Iedereen gaat weer anders om met sociale prikkels. Voor de één is een verjaardagfeestje leuk, voor de ander een uitdaging en voor weer een ander een verplichting. In sommige gevallen is het gewoon je stemming, maar in andere gevallen vormt zich een patroon. Risico’s op overprikkeling worden in hoge mate verhoogd wanneer je bijvoorbeeld (onbewust) continu je positie moet verdedigen of je voelt continu een vorm van sociale druk (familie, school, werk, kerk) of je stelt aan jezelf steeds weer te hoge verwachtingen.

 

Emotie prikkels

Als je in een omgeving leeft waar (bepaalde) emoties tonen ongewenst is of je hebt vroeger hele heftige ‘dreigende’ emoties gevoelt dan kun je onbewust een weerstand opbouwen ten opzichte van je eigen emoties. Wanneer je bijvoorbeeld altijd sterk moet zijn van jezelf dan kan het zo zijn dat zwaktes (of emoties die daarnaar verwijzen) intern zoveel weerstand oproepen dat je ze onbewust gaat ontkennen. Uiteindelijk kun je ze dan ook niet meer herkennen. Dit kan gelden voor elke ‘ongewenste’ emotie. Iets is er maar mag er niet zijn. Er is geen ruimte voor. Dit levert terugkerende spanning op en verhoogd sterk het risico op overprikkeling.